Kể từ khi xung đột Mỹ – Israel – Iran bùng phát vào cuối tháng 2 năm 2026, giá phân bón toàn cầu đã tăng vọt, đe dọa an ninh lương thực thế giới. Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược – hiện là điểm nóng, với hơn 1/3 lượng urê toàn cầu được vận chuyển qua khu vực này.

Mức Độ Tác Động Của Cuộc Xung Đột

Hình Ảnh Minh Họa – Phân Bón Hóa Chất

Phân bón URÊ – Loại phân bón chứa nitơ được sử dụng rộng rãi nhất

Phân bón hóa chất – Sản phẩm quan trọng đối với nông nghiệp hiện đại

Nông dân sử dụng phân bón – Ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất nông sản

Cánh đồng lúa mì – Nhu cầu phân bón cao, nhạy cảm với giá

Nguyên Nhân Chính Dẫn Đến Tăng Giá

1. Gián Đoạn Sản Xuất Tại Trung Đông

Vùng Vịnh (Trung Đông) là trung tâm sản xuất phân bón lớn nhất thế giới. Khu vực này sản xuất gần 1/2 lưu huỳnh toàn cầu và 1/3 sản lượng urê được giao dịch quốc tế. Tuy nhiên, kể từ khi chiến sự bùng phát:

• Iran đã phải đóng cửa toàn bộ nhà máy sản xuất amoniac vì lý do an ninh
• Ai Cập – một nhà sản xuất urê lớn – phải tạm dừng hoạt động do gián đoạn nguồn khí đốt
• Qatar ngừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng tại cơ sở xuất khẩu lớn nhất thế giới
• Saudi Arabia, UAE, Oman tình hình sản xuất đang chịu ảnh hưởng trực tiếp

2. Rủi Ro Tại Eo Biển Hormuz

Hiện nay, mỗi tháng lượng phân bón vận chuyển qua khu vực này lên tới:

• 1.5 – 1.8 triệu tấn lưu huỳnh
• 1.2 – 1.5 triệu tấn urê
• 400.000 – 500.000 tấn amoniac và phosphat (mỗi loại)

3. Tâm Lý Hoảng Loạn Trên Thị Trường

Thời điểm xảy ra xung đột trùng với mùa mua phân bón ở Bắc bán cầu, khi các nông dân chuẩn bị bắt đầu vụ gieo trồng. Điều này tạo ra áp lực mua tăng, khiến giá tăng thêm.

4. Tác Động Của Giá Dầu

Giá dầu cũng tăng vọt do chiến sự, làm tăng chi phí vận chuyển và chi phí sản xuất. Phân bón được sản xuất chủ yếu từ khí tự nhiên, nên giá năng lượng tăng trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí sản xuất.

Tác Động Đối Với Nông Dân và Nước Ngoài

Tình Hình Tại Việt Nam

Điểm Sáng: Khả Năng Tự Chủ

Thách Thức: Nhập Khẩu Phụ Thuộc Trung Quốc

Tuy nhiên, Việt Nam phải đối mặt với những thách thức khác:

• Phụ Thuộc Nhập Khẩu: Năm 2025, Việt Nam nhập khẩu 6.19 triệu tấn phân bón, với kim ngạch 2.19 tỷ USD
• Nguồn Cung Chính Là Trung Quốc: Trung Quốc chiếm 48% tổng lượng nhập khẩu (2.99 triệu tấn)
• Hạn Chế Xuất Khẩu Của Trung Quốc: Trung Quốc đã ban hành lệnh hạn chế xuất khẩu trong năm 2026, gây áp lực trực tiếp
• Thiếu Hụt DAP và Phân Kali: Nhu cầu DAP, kali, phân hữu cơ cao nhưng hiện khan hiếm trên thị trường

Các Công Ty Phân Bón Việt Nam Đang Hưởng Lợi

Dự Báo Tương Lai

Kịch Bản Nếu Xung Đột Kéo Dài

• Trên 3 tháng: Tác động trở nên nghiêm trọng do ảnh hưởng đến mùa vụ gieo trồng tiếp theo
• Trên 6 tháng: Cuộc xung đột sẽ làm sụt giảm tăng trưởng kinh tế toàn cầu, ảnh hưởng đến cả nước phát triển và đang phát triển
• Phục Hồi Chậm: Quá trình khởi động lại các nhà máy hóa chất phức tạp cần 4-6 tuần, tạo độ trễ cung kinh hoảng

Dự Báo Giá Cả

Morningstar cảnh báo rằng kịch bản giá urê tăng gấp đôi và giá phân lân tăng thêm 50% là hoàn toàn có thể xảy ra, thậm chí trở lại đỉnh lịch sử của năm 2022 (thời điểm xung đột Nga – Ukraine).

Khuyến Cáo Cho Nông Dân và Doanh Nghiệp

• Tích Trữ Sớm: Các doanh nghiệp lớn đã chủ động nhập khẩu và tích trữ lượng lớn DAP, kali và phân hữu cơ ngay từ quý IV-2025
• Tối Ưu Hóa Sử Dụng: Nông dân nên tối ưu hóa việc sử dụng phân bón để đạt hiệu quả cao nhất với chi phí thấp hơn
• Lựa Chọn Phân Bón Hợp Lý: Xem xét sử dụng phân bón organic hoặc các giải pháp thay thế chi phí thấp hơn
• Cân Đối Cây Trồng: Có thể chuyển đổi sang các loại cây trồng cần ít phân bón hơn nếu cần thiết
• Kêu Gọi Hỗ Trợ Chính Sách: Các nông dân và doanh nghiệp cần kêu gọi chính phủ xây dựng quỹ ổn định giá phân bón

Tình Hình Toàn Cầu – Ai Hưởng Lợi?

Những Người Hưởng Lợi

• Nga: Dự kiến xuất khẩu 9.5 triệu tấn urê năm 2026 (15-16% tổng toàn cầu), không bị ảnh hưởng bởi phong tỏa tại eo biển Hormuz
• CF Industries Holdings: Nhà sản xuất amoniac lớn nhất thế giới, cổ phiếu tăng 8.3% lên mức cao nhất kể từ cuối năm 2022
• Các Doanh Nghiệp Phân Bón Việt Nam: Tăng giá urê nội địa kéo theo tăng doanh thu và lợi nhuận

Những Người Chịu Thiệt Hại

• Nông Dân Nhỏ: Không có khả năng mua phân bón với giá cao, buộc phải giảm sản xuất
• Các Nước Phụ Thuộc Nhập Khẩu: Như Việt Nam, Indonesia, Ấn Độ, Philippines
• Các Nước Bị Ảnh Hưởng Từ Mất An Ninh Lương Thực: Nếu giá lương thực tăng cao, các nước nghèo sẽ chịu thiệt

Kết Luận

Xung đột Trung Đông năm 2026 đã tạo ra một “cú sốc” toàn cầu đối với thị trường phân bón. Với eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược, bất kỳ gián đoạn nào cũng sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng phân bón toàn thế giới.

Mặc dù Việt Nam tự chủ được urê, nhưng vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu từ Trung Quốc đối với các loại phân bón khác. Nếu xung đột kéo dài trên 3 tháng, tác động sẽ trở nên rất nghiêm trọng, ảnh hưởng đến an ninh lương thực không chỉ của Việt Nam mà cả thế giới.